||:fontiar:||

เพิ่งจะสอบอาญาเสร็จ รู้สึกว่าทำได้ไม่ดีแฮะ (แต่ยังไงก็คงไม่แย่ไปกว่านิติกรรมกับหนี้หรอกมั้ง คิดว่างั้นนะ) มีข้อสอบข้อหนึ่งน่าสนใจ ถามว่า

“นาง ก. เดินข้ามสะพานไม้ แต่เหยียบพลาด ด้วยอารามตกใจจึงคว้าตัวเด็กชาย ข. ไว้เป็นหลัก แต่กลับตกน้ำไปด้วยกัน เมื่อหายตกใจนางก.ว่ายน้ำเข้าฝั่งได้ ส่วนเด็กชายข.ว่ายน้ำไม่เป็นจึงจมน้ำตาย

นางก.มีการกระทำแล้วหรือไม่ และจงอธิบายความรับผิดของนางก.ต่อเด็กชายข.”

(คณะนิติให้เอากระดาษคำถามออกมาจากห้องได้เลย เปรี้ยวมาก กฎหมายวิชาแรกที่เราสอบคือทรัพย์ เรางงมากว่า ทำไมเจ้าหน้าที่ไม่เก็บข้อสอบไปทั้งๆ ที่ยื่นให้ถึงมือแล้วนะ เค้าก็มองหน้าเรางงๆ แล้วก็บอกว่า แจกให้ค่ะ หน้าแตกเลย555)

สำหรับข้อสอบอาญาข้อนี้ ไม่ได้น่าสนใจเพราะมันยาก วางหลักหลายมาตรา หรือปรับบทซับซ้อน แต่น่าสนใจเพราะว่านักศึกษาส่วนใหญ่มักเจอมันมาก่อนแล้ว ทั้งในหนังสืออ่านประกอบและหนังสือแนวคำตอบของอาจารย์ คำถามเหมือนกันเลย ถ้าจำไม่ผิดคือเปลี่ยนแค่ชื่อ

ที่น่าสนใจกว่านั้นคือ แนวคำตอบข้อนี้มีสองแนว ในหนังสืออาจารย์ก็ยกมาทั้งสองแนวเลย แล้วก็เขียนหมายเหตุสั้นๆ ไว้ว่า “หากคำถามมีหลายแนวคำตอบ ให้นักศึกษาเขียนทุกแนว แล้วสรุปความเห็นของตัวเอง จะได้คะแนนดี” ทำนองว่าไม่ต้องเห็นด้วยกับผม แต่คุณเลือกจะเชื่อแนวไหน ด้วยเหตุผลอะไร เปรี้ยวปะล่ะ

กลับมาที่คำถาม “การกระทำ” มีความสำคัญมากในการจะดูว่าใครต้องรับผิดทางอาญาหรือไม่ เพราะถ้าคนไม่ได้ทำ ก็ไม่ควรต้องรับผิดในสิ่งที่ไม่ได้ทำ ถูกปะ

มาตรา ๕๙ วางหลักว่า บุคคลจักต้องรับผิดทางอาญาต่อเมื่อได้กระทำโดยเจตนา เว้นแต่กระทำโดยประมาท ในกรณีที่กฎหมายบัญญัติให้ต้องรับผิดเมื่อประมาท หรือเว้นแต่กฎหมายบัญญัติไว้อย่างแจ้งชัดว่าให้ต้องรับผิดแม้มิได้กระทำโดยเจตนา

กระทำโดยเจตนา ได้แก่การกระทำที่ผู้กระทำประสงค์ต่อผล หรือย่อมเล็งเห็นผลของการกระทำนั้น

คำถามคือ ยังไงถึงเรียกว่าเป็นการกระทำ จับมือเพื่อนตบหัวเด็ก แน่นอนว่ามีการทำร้ายร่างกายเด็ก แต่เรามีการกระทำรึเปล่า เพื่อนมีการกระทำรึเปล่า ใครต้องรับผิด

การกระทำ เค้าให้หมายความถึงการเคลื่อนไหวร่างกายโดยผ่านการคิดไตร่ตรองและแสดงออกเป็นการกระทำ

เมื่อเป็นอย่างนี้ จากตัวอย่างตบหัวเด็ก เพื่อนก็ไม่มีการกระทำ เพราะแม้จะมีการเคลื่อนไหวร่างกาย แต่ไม่ได้มาจาการคิดไตร่ตรองของตน แต่เราคิดไตร่ตรองแล้วและแสดงออกโดยการจับมือเพื่อนไปตบหัวเด็ก ก็เป็นการกระทำ

ถ้ากลับไปดูที่โจทย์ ที่แนวคำตอบมันแตกเป็นสองแนวว่านางก.มีการกระทำหรือไม่ เพราะเค้าเห็นไม่ตรงกันว่านางก.มีการคิดตัดสินใจที่จะคว้าตัวเด็กชายข.หรือเปล่า

แนวคำตอบแรกเห็นว่า นางก.มีการคิดตัดสินใจที่จะคว้าตัวเด็กชายข.แล้วแสดงออกมาเป็นการกระทำแล้ว แต่ในเรื่องความรับผิด ที่มาตรา ๕๙ วางหลักไว้คือบุคคลจะต้องรับผิดเมื่อได้กระทำโดยเจตนา ซึ่งเจตนาคือการกระทำที่ประสงค์ต่อผลที่เกิดขึ้น ซึ่งนางก.มิได้ประสงค์ต่อผลที่เกิดขึ้น แม้จะมีการกระทำก็ไม่ต้องรับผิดทางอาญา

สรุป แนวแรกบอกว่ามีการกระทำ แต่ไม่ต้องรับผิดเพราะไม่ได้เจตนา

แนวคำตอบที่สองเห็นว่า นางก.มิได้มีการคิดตัดสินใจ แต่ด้วยอารามตกใจจึงคว้าตัวเด็กชายข.ไว้ แล้วตกน้ำไปด้วยกัน คือไม่ได้ผ่านการคิดตัดสินใจจึงไม่เกิดเป็นการกระทำที่ทำให้ต้องรับผิด โดยไม่ต้องพิจารณาถึงเจตนาต่อไป

สรุป แนวที่สองบอกว่า ไม่มีการกระทำแต่แรก จึงไม่ต้องรับผิด

คือมันไม่ต้องรับผิดทั้งนั้นแหละ แต่เหตุผลที่ยกขึ้นมามันจะมีผลต่อการใช้การตีความกฎหมายในคราวต่อๆ ไปน่ะ เค้าก็เลยค่อนข้างให้ความสำคัญ (คิดว่างั้นนะ)

โดยส่วนตัวเราค่อนข้างเห็นด้วยกับแนวที่สอง ก็คนมันตกใจ คงไม่ได้คิดอะไรมากมาย คว้าอะไรได้ก็คว้า ถ้าตรงนั้นเป็นแมวเป็นหมา เป็นเสาไม้ หรืออะไร มันก็คว้าหมดแหละ

ในเวลาที่เราตกใจ สมองจะปิดการทำงานในส่วนคิดวิเคราะห์ตรรกะทั้งมวล แต่จะคิดอยู่เพียงอย่างเดียวว่า ทำยังไงให้มีชีวิตรอด เราจะใช้เวลาในการคิดสั้นมาก และแสดงออกรวดเร็วมาก หรือที่เราเรียกว่าสัญชาตญาณ ซึ่งการคิดแบบนี้มีความผิดพลาดที่ผลจะออกมาในแบบที่เราไม่ตั้งใจสูง มันก็เป็นการคิดในความหมายที่ผ่านจากสมอง แต่มันคงไม่ใช่การไตร่ตรองด้วยเหตุด้วยผล นางก.จึงไม่ได้มีการคิดไตร่ตรองตั้งแต่แรก และไม่เกิดเป็นการกระทำ จึงไม่ต้องรับผิดต่อการตายของเด็กชายข. ในความเห็นของเรา (ที่ไม่ได้เขียนลงไปในกระดาษคำตอบ...กรี๊ด อะไรกันเนี่ย)

จบเห่.

Note: ที่พูดมาอย่าไปเชื่อ วิชานี้จขบ.ไม่เคยเข้าห้องเรียน (จริงจัง)

Note3: ปีนี้ไ่ม่มีประเด็นพลาดหรือสำคัญผิดเลยแฮะ แปลกรึเปล่าเนี่ย